काठमाडौं। प्रहरीद्वारा गोली प्रहार भएका घटनामा घाइते वा मृत्यु हुने व्यक्तिलाई कम्मरभन्दा माथि गोली लागेको विषय फेरि बहसको केन्द्रमा आएको छ। पछिल्लो पटक सुनसरीको देवानगञ्ज गाउँपालिका–३ कप्तानगञ्जमा भएको हिंसात्मक झडप नियन्त्रणका क्रममा प्रहरीको गोली लागेर ओमप्रकाश मेहताको मृत्यु भएपछि बल प्रयोगको प्रकृति र त्यसको वैधानिकताबारे प्रश्नहरू फेरि उठ्न थालेका छन्।
स्थानीयवासी र मानव अधिकारका क्षेत्रमा काम गर्ने व्यक्तिहरूले घटनाको निष्पक्ष छानबिन हुनुपर्ने माग गरिरहेका छन्। राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोगले पनि घटनाबारे अनुसन्धान सुरु गर्दै निष्पक्ष छानबिन, दोषीमाथि कानुनी कारबाही, पीडित परिवारलाई क्षतिपूर्ति तथा घाइतेको निःशुल्क उपचारको माग गरेको छ।
यो पहिलो पटक उठेको प्रश्न भने होइन। गत भदौ २३ मा भएको जेन्जी आन्दोलनका क्रममा पनि गोली लागेका धेरै प्रदर्शनकारीका तस्बिर र भिडियो सार्वजनिक भएपछि “प्रहरीको गोली किन बारम्बार कम्मरभन्दा माथि पुग्छ?” भन्ने बहस चर्किएको थियो। यद्यपि त्यस घटनासम्बन्धी सबै घाइतेको आधिकारिक विवरण सार्वजनिक भइसकेको छैन।
सुरक्षा सम्बन्धी मापदण्डअनुसार, घातक बल प्रयोग अन्तिम विकल्प हुनुपर्ने र प्रयोग गर्नै परे पनि परिस्थिति, कानुनी प्रावधान तथा जीवन रक्षाको सिद्धान्तलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने मान्यता छ। तर वास्तविक घटनामा यी मापदण्ड कति पालना भए भन्ने प्रश्न प्रत्येक गोलीकाण्डपछि दोहोरिने गरेको छ।
सुनसरी घटनामा सरकारले छानबिन समिति गठन गरिसकेको छ भने मानव अधिकार आयोगले पनि स्वतन्त्र अनुसन्धान अघि बढाएको छ। अबको मुख्य चासो एउटै छ—ओमप्रकाश मेहताको मृत्युमा गोली कसरी, किन र कुन परिस्थितिमा चल्यो? बल प्रयोग आवश्यक थियो कि थिएन? र यदि थियो भने त्यसको कानुनी तथा व्यावसायिक मापदण्ड पालना भयो कि भएन भन्ने प्रश्न जन्मिएको छ।