काठमाडौं — “अब मानिस फेरि जवान बन्नेछ!”, “उमेर उल्टो घुमाउन सकिने भयो!” यस्ता दाबीहरू पछिल्ला वर्षहरूमा विश्वभर चर्चाको विषय बनेका छन्। सामाजिक सञ्जालमा उमेर घटाउने औषधि, विशेष उपचार र नयाँ प्रविधिबारे अनेक दाबी भइरहेका छन्। तर के साँच्चै वैज्ञानिकहरूले उमेर घटाउने प्रविधि पत्ता लगाइसकेका हुन्?
यस प्रश्नको उत्तर खोज्दा एउटा रोचक तथ्य भेटिन्छ—विज्ञानले बुढ्यौलीलाई रोक्ने वा उल्ट्याउने दिशामा उल्लेखनीय प्रगति गरेको छ, तर मानिसलाई ६० वर्षबाट ३० वर्षमा फर्काइदिने कुनै प्रमाणित प्रविधि अहिलेसम्म उपलब्ध छैन।
बुढ्यौलीलाई रोगजस्तै अध्ययन गर्न थाले वैज्ञानिक
विगतमा बुढ्यौलीलाई जीवनको स्वाभाविक प्रक्रिया मानिन्थ्यो। तर अहिले विश्वका अग्रणी अनुसन्धान संस्थाहरूले यसलाई जैविक प्रक्रियाका रूपमा अध्ययन गरिरहेका छन्।
अनुसन्धानकर्ताहरूका अनुसार उमेर बढ्दै जाँदा शरीरका कोशिकाहरूमा क्षति जम्मा हुन्छ, डीएनएमा परिवर्तन आउँछ र पुनर्निर्माण क्षमता घट्दै जान्छ। यही प्रक्रियालाई सुस्त बनाउन वा केही हदसम्म उल्ट्याउन सकिन्छ कि भनेर अध्ययन भइरहेको छ।
सबैभन्दा धेरै चर्चा किन भइरहेको छ?
पछिल्ला केही वर्षमा “सेलुलर रि-प्रोग्रामिङ” नामक प्रविधिले वैज्ञानिक समुदायको ध्यान तानेको छ। प्रयोगशालामा केही जनावरहरूको कोशिकालाई पुनः युवा अवस्थाजस्तै बनाउने सफल परीक्षणहरू सार्वजनिक भएका छन्।
यसले एउटा ठूलो प्रश्न उठाएको छ—यदि कोशिका जवान बनाउन सकिन्छ भने, भविष्यमा मानिसको उमेर पनि घटाउन सकिएला?
तर वैज्ञानिकहरू सावधान छन्। जनावरमा सफल भएको प्रयोग मानिसमा पनि त्यत्तिकै सफल हुन्छ भन्ने ग्यारेन्टी छैन।
अर्बपति र टेक कम्पनीहरू किन लगानी गर्दैछन्?
विश्वका धेरै प्रविधि कम्पनी र अर्बपति लगानीकर्ताहरू अहिले दीर्घायु अनुसन्धानमा अर्बौं डलर खर्च गरिरहेका छन्। उनीहरूको लक्ष्य मानिसलाई अमर बनाउनेभन्दा पनि स्वस्थ जीवनकाल लम्ब्याउने हो।
उनीहरू विश्वास गर्छन् कि यदि बुढ्यौलीको गति कम गर्न सकियो भने मुटुरोग, मधुमेह, अल्जाइमर्स र क्यान्सरजस्ता उमेरसँग सम्बन्धित रोगहरू पनि ढिलो हुन सक्छन्।
के बजारमा आएका “युवा बनाउने” उपचार विश्वसनीय छन्?
विशेषज्ञहरूका अनुसार अहिले बजारमा पाइने धेरैजसो “एज रिभर्सल” उपचारका दाबीहरू वैज्ञानिक रूपमा प्रमाणित छैनन्।
कतिपय क्लिनिकहरूले स्टेम सेल, हार्मोन थेरापी वा विभिन्न सप्लिमेन्टलाई उमेर घटाउने उपायका रूपमा प्रचार गरिरहेका छन्। तर धेरै अवस्थामा दीर्घकालीन प्रभाव र सुरक्षाबारे पर्याप्त प्रमाण उपलब्ध छैन।
वास्तविकता के हो?
हालसम्म विज्ञानले मानिसको जैविक बुढ्यौली प्रक्रियालाई बुझ्न ठूलो प्रगति गरेको छ। केही अनुसन्धानहरूले कोशिका र अंगहरूलाई युवा अवस्थातर्फ फर्काउने सम्भावना देखाएका छन्। तर मानिसको उमेर वास्तवमै घटाउने, वा बुढ्यौलीलाई पूर्ण रूपमा उल्ट्याउने प्रविधि अझै अनुसन्धानकै चरणमा छ।
भविष्य कस्तो हुन सक्छ?
विज्ञहरूका अनुसार आगामी दशकमा बुढ्यौलीको गति कम गर्ने उपचारहरू आउन सक्छन्। तर “उमेर घटाउने मेसिन” वा “फेरि जवान बनाउने उपचार” जस्ता दाबीहरूलाई अहिले नै सत्य मान्ने आधार छैन।
निष्कर्ष
“उमेर घटाउने प्रविधि पत्ता लाग्यो” भन्ने वाक्यांशले आकर्षक शीर्षक बन्न सक्छ, तर वास्तविक वैज्ञानिक निष्कर्ष अझै त्यति सरल छैन। सत्य के हो भने, मानव इतिहासमै पहिलो पटक वैज्ञानिकहरूले बुढ्यौलीको प्रक्रियामाथि प्रत्यक्ष हस्तक्षेप गर्ने सम्भावनाको ढोका खोलेका छन्। तर त्यो ढोका पार गरेर मानिसलाई साँच्चिकै जवान बनाउने दिन कहिले आउँछ भन्ने प्रश्नको उत्तर अझै भविष्यकै गर्भमा छ।
सम्पादकीय नोट: भाइरल शीर्षकभन्दा पनि तथ्यमा आधारित पत्रकारिता नै दीर्घकालीन रूपमा पाठकको विश्वास जित्ने सबैभन्दा बलियो आधार हो। “उमेर घटाउने प्रविधि” जस्तो विषयमा समाचार लेख्दा अनुसन्धानको अवस्था र सीमितताहरू स्पष्ट उल्लेख गर्नु उपयुक्त हुन्छ।