​काठमाडौँ, असार १७।

‘मानो रोपेर मुरी उब्जाउने’ महिना। असार १५ गते दही–च्युरा खाएर, हिलो छ्यापाछ्याप गर्दै देशभर २३औँ राष्ट्रिय धान दिवस त मनाइयो, तर खेतका गराहरू भने अझै फुटेका छन्। धान रोप्ने मुख्य सिजन सुरु भइसक्दा पनि पर्याप्त पानी नपर्दा देशभरका किसान यतिबेला चिन्तामा छन्।

​असारको मध्य बितिसक्दा समेत मनसुन सक्रिय नहुँदा आकाशे पानीको भरमा खेती गर्ने बहुसंख्यक नेपाली किसानको बिउ ब्याडमै बुढिन थालेको छ।

​मौसम विभागको भनाइ विश्वास गरेर पानीको पर्खाइमा बसेका किसानहरू अहिले भत्किएका कुलो र सुकेका ब्याड हेर्दै ‘कहिले पानी पर्ला’ भनी झनै निराश मुद्रामा आकाशतिर हेरेर दिन बिताउन बाध्य छन्।

​यस वर्ष जेठको अन्तिम साता नै मनसुन भित्रिएको घोषणा गरिए पनि असारको मध्यसम्म आइपुग्दा देशका अधिकांश धान पकेट क्षेत्रमा पर्याप्त वर्षा हुन सकेको छैन। तराईका झापा, मोरङ, सुनसरीदेखि पश्चिमका बर्दिया र कैलालीसम्मका फाँटहरू अझै सुक्खा छन्।

​”असार १५ मा जसोतसो अलिअलि पानी जम्मा गरेर हिलो टेक्ने काम त गरियो, तर अहिले खेतका गरा फेरि चिराचिरा पर्न थाले,” बाराका किसान रामप्रसाद यादवले आफ्नो दुःख पोखे, “ब्याडमा बिउ रोप्न ठीक भएको छ, तर खेतमा हाल्ने पानी छैन। बोरिङको पानीले कति मात्रै धान रोप्नु?”

​जल तथा मौसम विज्ञान विभागका अनुसार केही स्थानमा हल्कादेखि मध्यम वर्षा भए पनि धान रोप्नका लागि चाहिने मुसलधारे पानी पर्न सकेको छैन। कमजोर मनसुनी वायुका कारण पूर्वी र मध्य तराईमा सुख्खापन बढ्दो छ।

​सिँचाइ अभावको पुरानै नियति

​नेपालमा कुल कृषि योग्य जमिनको सीमित हिस्सामा मात्र बाह्रै महिना सिँचाइको सुविधा छ। बाँकी अधिकांश क्षेत्र अझै पनि आकाशे पानीकै भरमा चल्छन्। बेलैमा पानी नपर्दा र राज्यले सिँचाइको भरपर्दो व्यवस्था गर्न नसक्दा बर्सेनि किसानले यस्तै नियति भोग्नु परिरहेको छ।

​कृषि विज्ञहरूका अनुसार असार मसान्तभित्र धान रोप्न नसकिए धानको उत्पादनमा उल्लेख्य ह्रास आउने सम्भावना रहन्छ। बिउ धेरै बुढो भएपछि रोप्दा बाला राम्रो नलाग्ने र बोटको वृद्धि विकास रोकिने गर्दछ।

​अर्थतन्त्रमै धक्का लाग्ने डर

​नेपालको कुल गार्हस्थ्य उत्पादन (GDP) मा कृषिको र कृषिमा पनि धानको योगदान सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण छ। बेलैमा धान रोप्न नपाइए यसले आगामी वर्ष खाद्यान्न संकट बढाउने मात्र नभई समग्र अर्थतन्त्र र महँगीमा समेत प्रत्यक्ष असर पार्ने अर्थविद्हरूको विश्लेषण छ।​असार १५ को उत्सव सकिएर खेतमा वास्तविक काम गर्ने बेला आइपुग्दा, किसानहरू भने भत्किएका कुलो र सुकेका ब्याड हेर्दै ‘कहिले पानी पर्ला’ भनी आकाशतिर हेरेर दिन बिताउन बाध्य छन्।