काठमाडौं, १२ असोज। चार दिनदेखि लगातार परेको अविरल वर्षाले देशभर जनजीवन अस्तव्यस्त बनाउँदै मानवीय तथा भौतिक क्षतिको ठूलो भार छाडेको छ। असोज ८ गतेदेखि परेको वर्षासँगै आएको बाढी, पहिरो, डुबान र हिमपहिरोमा परी कम्तीमा २१ जनाको मृत्यु भएको छ भने मनाङको हिमलुङ हिमालमा गएको हिमपहिरोपछि १० जनासहित केही व्यक्ति अझै सम्पर्कविहीन छन्।
राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणका अनुसार असोज ८ गतेदेखि देशका विभिन्न स्थानमा भएका बाढी, पहिरो तथा वर्षाजन्य विपद्मा मात्रै २१ जनाको मृत्यु, ५ जना बेपत्ता र ५ जना घाइते भएका छन्। विपद्बाट ७४७ परिवार प्रत्यक्ष प्रभावित भएका छन् भने १४३ घर पूर्ण र ५१ घर आंशिक रूपमा क्षतिग्रस्त भएका छन्।
तर यही अवधिमा मनाङको हिमलुङ हिमालमा गएको हिमपहिरोले विपद्को अर्को भयावह तस्वीर थपेको छ। ७ हजार १२६ मिटर अग्लो हिमलुङ हिमालको आधार शिविरमा हिमपहिरो खस्दा दुई जनाको मृत्यु भएको छ। उद्धार टोलीले दुई जनाको शव हेलिकोप्टरबाट चामे ल्याएको मनाङका प्रमुख जिल्ला अधिकारी मुक्तिप्रसाद खनालले बताएका छन्। अँध्यारो भएपछि उद्धार तथा खोजी कार्य रोकिएको र अर्को दिन पुनः सञ्चालन गर्ने तयारी गरिएको थियो।

हिमलुङमा १० जना बेपत्ता
लगातारको वर्षा र हिमपातका कारण हिमलुङ हिमालको आधार शिविर क्षेत्रमा हिमपहिरो गएको हो। प्रारम्भिक विवरणमा १० जना आरोही तथा सहयोगी कर्मचारी सम्पर्कविहीन भएको बताइएको थियो। अभियान आयोजकहरूले आफ्ना दुई जना भान्से कर्मचारीसमेत बेपत्ताको सूचीमा रहेको पुष्टि गरेका छन्।

चार दिनमा १८६ वर्षा मापन केन्द्रमा १०० मिलिमिटरभन्दा बढी वर्षा
असोज ८ गतेदेखि लगातार भइरहेको वर्षाको तीव्रता वर्षा मापन केन्द्रहरूको तथ्यांकले पनि देखाएको छ। चार दिनको अवधिमा देशभरका १८६ वटा वर्षा मापन केन्द्रमा १०० मिलिमिटरभन्दा बढी कुल वर्षा भएको छ। सबैभन्दा धेरै वर्षा नवलपरासी पूर्वको डेढगाउँमा ५४४.२ मिलिमिटर मापन भएको छ। कास्कीको पञ्चासेमा ५००.२ मिलिमिटर र तनहुँको अत्रौलीटारमा ४७२ मिलिमिटर वर्षा भएको छ।
भारी वर्षाका कारण पहाडी क्षेत्रमा पहिरोको जोखिम बढेको छ भने तराई तथा नदी किनारका बस्तीमा बाढी र डुबानको समस्या देखिएको छ। कालीगण्डकी, मर्स्याङ्दी र नारायणीसहितका नदीमा पानीको बहाव बढ्दा विभिन्न स्थानमा कटान र डुबानको जोखिम बढेको छ।

बागलुङदेखि मनाङसम्म मानवीय क्षति
वर्षाजन्य विपद्को सबैभन्दा ठूलो असर पहाडी तथा हिमाली जिल्लामा देखिएको छ। बागलुङ, पर्वत, पाल्पा, मनाङ, म्याग्दी, नवलपरासी पूर्व, चितवन, धनुषालगायत जिल्लामा बाढी तथा पहिरोका घटना भएका छन्। बागलुङमा पहिरोले घर पुरिँदा एउटै परिवारका सदस्यसहित धेरैको मृत्यु भएको छ। सडक, पुल, घर तथा अन्य भौतिक संरचनामा समेत क्षति पुगेको छ। उता मनाङमा भने वर्षासँगै हिमाली क्षेत्रमा भएको भारी हिमपातले हिमपहिरोको जोखिम बढायो। हिमलुङको आधार शिविरमा भएको दुर्घटनाले खराब मौसममा हिमाली क्षेत्रमा हुने जोखिमलाई थप उजागर गरेको छ।

सयौँ परिवार विस्थापित
बाढीपहिरोका कारण ७४७ परिवार प्रत्यक्ष प्रभावित भएको प्राधिकरणले जनाएको छ। १४३ घर पूर्ण र ५१ घर आंशिक रूपमा क्षतिग्रस्त भएका छन्। जोखिममा रहेका नागरिकलाई सुरक्षित स्थानमा सारिएको छ भने नेपाल प्रहरी, सशस्त्र प्रहरी र नेपाली सेनासहितका सुरक्षा निकाय उद्धार तथा राहतमा परिचालन भएका छन्।
विपद् प्रभावित क्षेत्रमा सडक अवरुद्ध हुँदा उद्धार र राहत पुर्‍याउनसमेत कठिनाइ भएको छ। कतिपय पहाडी जिल्लामा पहिरोले सडक अवरुद्ध बनाएको छ भने पुल तथा विद्युत् संरचनामा समेत क्षति पुगेको छ।

पूर्वसूचना हुँदाहुँदै पनि ठूलो क्षति
भारी वर्षाको पूर्वानुमानपछि सरकारले सम्भावित जोखिमबारे नागरिकलाई सचेत गराएको थियो। बाढीको सम्भावित जोखिम रहेका क्षेत्रमा ८ लाख १४ हजारभन्दा बढी एसएमएस पठाइएको प्राधिकरणले जनाएको छ। अग्रपंक्तिमा खटिने उद्धारकर्मी तथा सम्बन्धित निकायलाई पनि पूर्वसूचना र सतर्कता सन्देश पठाइएको थियो।
तर निरन्तरको वर्षा, पहिरो र हिमाली क्षेत्रमा भएको भारी हिमपातले पूर्वतयारीका बाबजुद ठूलो क्षति निम्त्याएको छ।

वर्षा रोकिए पनि जोखिम सकिएको छैन
चार दिनसम्म निरन्तर परेको वर्षा केही कम हुन थाले पनि बाढी, पहिरो, डुबान र हिमाली क्षेत्रमा हिमपहिरोको जोखिम तत्कालै समाप्त भएको छैन। पहाडी क्षेत्रमा जमिन गलेका कारण वर्षा कम भए पनि नयाँ पहिरो जान सक्ने जोखिम कायमै छ। विशेषगरी नदी किनार, पहिरोको जोखिम भएका बस्ती र हिमाली क्षेत्रमा रहेका नागरिकलाई उच्च सतर्कता अपनाउन आग्रह गरिएको छ।

चार दिनको अविरल वर्षाले २१ जनाको ज्यान लिएको, सयौँ परिवारलाई प्रभावित बनाएको र मनाङको हिमलुङ हिमालमा थप मानवीय क्षति निम्त्याएको छ। अबको प्राथमिकता बेपत्ताको खोजी, प्रभावितको उद्धार, राहत वितरण र क्षतिग्रस्त पूर्वाधारको पुनःस्थापना बनेको छ। वर्षा रोकिँदै गए पनि यसपटकको विपद्ले नेपालमा मौसमजन्य जोखिम कति गम्भीर बन्दै गएको छ भन्ने अर्को कठोर संकेत दिएको छ।