काठमाडौं, ४ असोज। भोटेकोशी बाढी आएको २५ दिन बितिसक्दा पनि हजारौँ परिवार आफ्ना आफन्तको अवस्थाबारे अनिश्चिततामा छन्। बाढीमा ज्यान गुमाउनेको संख्या १ हजार ४१० पुगे पनि अझै ६ हजार १४५ जना बेपत्ता रहेको पछिल्लो सरकारी विवरणले देखाएको छ।

राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरण (NDRRMA) का अनुसार असोज १ गतेसम्मको अद्यावधिक विवरणमा रसुवामा मात्रै २ हजार ६७९ र नुवाकोटमा १ हजार ७८७ जना बेपत्ता छन्। विदेशी नागरिकतर्फ ५८७ जना अझै सम्पर्कविहीन रहेको उल्लेख छ।

बाढीमा हराएका आफन्तको खोजीमा रहेका परिवारका लागि सबैभन्दा ठूलो चुनौती अहिले पहिचानविहीन शव र मानव अवशेषको पहिचान बनेको छ। बाढीपछि ठूलो संख्यामा शव तथा मानव अवशेष भेटिए पनि तीमध्ये अधिकांशको तत्काल पहिचान हुन सकेको छैन। सरकारी विवरणअनुसार मृतक तथा मानव अवशेषबाट १ हजार २८६ वटा DNA नमुना र बेपत्ता व्यक्तिका आफन्तबाट १ हजार ९४४ वटा नमुना संकलन भइसकेका छन्। DNA परीक्षणका लागि नेपाल प्रहरीको केन्द्रीय विधिविज्ञान प्रयोगशाला तथा खुमलटारस्थित नेपाल विज्ञान तथा प्रविधि प्रज्ञा प्रतिष्ठान (NAST) को प्रयोगशाला प्रयोग भइरहेको छ। पहिचानको काममा भारत, चीन, सिंगापुर र दक्षिण कोरियाका विज्ञ तथा प्राविधिक टोलीले समेत सहयोग गरिरहेका छन्। तर नमुना संकलनको गति र पहिचानको परिणामबीच ठूलो अन्तर देखिएको छ। यसले आफन्तको शवसमेत पत्ता नलागेका परिवारको पीडा थप लम्ब्याएको छ।

‘मृत्यु भयो कि अझै कतै जीवित छन्?’

बेपत्ता व्यक्तिका परिवारका लागि अहिलेको सबैभन्दा कठिन प्रश्न यही हो—उनीहरू बाढीमा परेर बितिसकेका हुन् कि कतै जीवित अवस्थामा उद्धारको पर्खाइमा छन्? कसैको शव भेटिएको छैन, कसैको शव भेटिए पनि पहिचान हुन सकेको छैन। यही कारण धेरै परिवार न त आफ्ना आफन्त जीवित छन् भन्ने आशा छाड्न सकेका छन्, न त मृत्यु स्वीकार गरेर अन्तिम संस्कार गर्न सकेका छन्।

बाढीपछि बेपत्ता व्यक्तिका परिवार DNA परीक्षणको परिणाम पर्खिरहेको र प्रयोगशालामा ठूलो संख्यामा नमुना पुगेका कारण पहिचानको प्रक्रिया चुनौतीपूर्ण बनेको बताईन्छ।

DNA मात्रै होइन, प्रविधिबाट पनि खोजी

बेपत्ता व्यक्तिको पहिचानका लागि DNA परीक्षणसँगै अन्य प्रविधिको प्रयोग पनि भइरहेको छ। कम्प्युटर भिजन तथा डीप–लर्निङमा आधारित FaceTagr प्रविधिले बेपत्ता व्यक्तिका फोटो तथा भिडियोसँग सम्भावित शव वा व्यक्तिको अनुहार मिलाउन सहयोग गरिरहेको छ। तर प्रहरीका अनुसार गम्भीर रूपमा क्षतिग्रस्त वा पहिचान गर्न नसकिने अवस्थामा पुगेका शवका लागि DNA परीक्षण नै भरपर्दो आधार हो। यसबीच खोज तथा उद्धार कार्य पनि जारी छ। पहाडी भूगोल, बाक्लो लेदो, भग्नावशेष, क्षतिग्रस्त पूर्वाधार र सीमित पहुँचका कारण खोजी कार्य अझै कठिन बनेको अधिकारीहरूले बताएका छन्।

परिवारको प्रतीक्षा कहिलेसम्म?

भोटेकोशी बाढीले घर, सडक, पुल र जलविद्युत् आयोजनासहित ठूलो भौतिक क्षति पुर्‍याएको छ। तर त्यसको सबैभन्दा गहिरो असर ती परिवारमा परेको छ, जसका लागि बाढीपछि ‘मृत्यु’ पनि निश्चित छैन र ‘जीवन’को खबर पनि छैन। सरकारले उद्धार, राहत र पहिचानको काम अघि बढाइरहेको बताए पनि हजारौँ बेपत्ता व्यक्तिका परिवारका लागि हरेक दिन एउटै प्रश्न दोहोरिइरहेको छ।

‘हाम्रो मान्छे कहाँ छ?’

बाढीको पानी घटिसकेको छ। भग्नावशेष पन्छाउने काम चलिरहेको छ। तर हजारौँ परिवारको प्रतीक्षा अझै सकिएको छैन।