धनकुटा, ९ कार्तिक। सप्तकोशी नदीमा यात्रुवाहक मोटरबोट दुर्घटना हुँदा तीन जनाको मृत्यु भएको छ भने तीन जना अझै बेपत्ता छन्। आइतबार दिउँसो भोजपुरको हतुवागढीबाट सुनसरीको चतरातर्फ आउँदै गरेको मोटरबोट धनकुटाको त्रिवेणी क्षेत्रमा दुर्घटनामा परेको हो।

खोजी कार्यका लागि नेपाल प्रहरी र सशस्त्र प्रहरीका उद्धार टोली परिचालन गरिएको छ। सोमबार पनि खोजी जारी रहेको प्रहरीले जनाएको छ।

प्रारम्भिक विवरणअनुसार मोटरबोटमा समस्या आएपछि नियन्त्रण गुमेर दुर्घटना भएको आशंका गरिएको छ। इन्जिन बन्द भई वा ब्रेक फेल भई दुर्घटना भएको भन्ने सम्बन्धमा अझै खुलेको छैन। दुर्घटनाको वास्तविक कारण भने अनुसन्धानबाट पुष्टि हुन बाँकी छ।

दुर्घटनामा मृत्यु हुनेमध्ये सुनसरीको बराहक्षेत्र नगरपालिका–१ की लीला राईको पहिचान खुलेको छ। मृत्यु भएका एक बालिका र एक पुरुषको पहिचानबारे प्रारम्भिक समाचारमा फरक विवरण आएका छन्। बेपत्ता हुनेमा झापाको कनकाई नगरपालिका–४ का सात वर्षीय शिवक मगर तथा बराहक्षेत्र–१ का २१ वर्षीया प्रमिला मगर र २२ वर्षीया मनु राई रहेका छन्।

दुर्घटनापछि मात्रै उठ्ने सुरक्षा प्रश्न कहिलेसम्म?

सप्तकोशी नदीमा भएको यो दुर्घटना केवल एउटा मोटरबोट पल्टिएको घटना मात्र होइन। नदीमा यात्रुवाहक सवारी सञ्चालन गर्दा अपनाउनुपर्ने सुरक्षा मापदण्ड, नियमित प्राविधिक परीक्षण, यात्रुको क्षमता निर्धारण र उद्धार तयारी कति प्रभावकारी छन् भन्ने प्रश्न पनि यसले उठाएको छ। नदीको तीव्र बहाव, पानीमुनि रहेका ढुंगा र इन्जिनमा आउन सक्ने खराबीले जोखिम बढाउन सक्छ। यस्तो क्षेत्रमा सञ्चालन हुने मोटरबोटको अवस्था, यात्रुको संख्या र सुरक्षाका साधनको उपलब्धता नियमित रूपमा जाँचिनु आवश्यक हुन्छ। दुर्घटना हुनुअघि नै जोखिम पहिचान गरेर रोकथाम गर्न सकिने अवस्था थियो कि थिएन भन्ने विषय अब अनुसन्धानको महत्वपूर्ण पक्ष बन्नुपर्छ। सम्बन्धित निकायले मोटरबोटको दर्ता, सञ्चालन अनुमति, प्राविधिक अवस्था र सुरक्षा व्यवस्थाबारे तथ्य सार्वजनिक गर्नु आवश्यक छ।
यात्रुको जीवनभन्दा ठूलो व्यापार हुन सक्दैन। नदीमा यात्रु ओसारपसार गर्ने व्यवसायको उद्देश्य आम्दानी गर्नु भए पनि यात्रुको ज्यानको सुरक्षाभन्दा ठूलो कुनै व्यावसायिक स्वार्थ हुन सक्दैन। यात्रु बोक्ने सवारीमा आवश्यक सुरक्षा सामग्री, प्रशिक्षित चालक र आपत्कालीन उद्धारको व्यवस्था सुनिश्चित गर्नु सञ्चालकको जिम्मेवारी हो। त्यसको अनुगमन गर्नु सम्बन्धित सरकारी निकायको दायित्व हो। विशेषगरी दशैँजस्ता चाडपर्वमा आवतजावत बढ्ने समयमा यात्रुको चापलाई मात्र आम्दानीको अवसरका रूपमा हेर्ने प्रवृत्ति जोखिमपूर्ण हुन सक्छ। यात्रु संख्या बढे पनि सुरक्षा क्षमताभन्दा बढी मानिस बोक्न नपाइने व्यवस्था प्रभावकारी रूपमा कार्यान्वयन हुनुपर्छ।

अनुसन्धानसँगै खोजी र जवाफदेहिता पनि आवश्यक

दुर्घटनापछि बेपत्ताको खोजीलाई पहिलो प्राथमिकता दिनुपर्छ। प्रभावित परिवारलाई आवश्यक सहयोग उपलब्ध गराउँदै दुर्घटनाको निष्पक्ष अनुसन्धान गर्नुपर्ने देखिन्छ। मोटरबोटको प्राविधिक अवस्था कस्तो थियो? यात्रु बोक्ने अनुमति र सुरक्षा मापदण्ड पूरा गरिएको थियो कि थिएन? चालकको दक्षता तथा यात्रुको सुरक्षाका लागि आवश्यक व्यवस्था थियो कि थिएन? यी प्रश्नको जवाफ अनुसन्धानबाट आउनुपर्छ। यदि कुनै व्यक्ति वा संस्थाको लापरबाही पुष्टि हुन्छ भने प्रचलित कानुनअनुसार कारबाही हुनुपर्छ। तर अनुसन्धान पूरा हुनुअघि कसैलाई दोषी ठहर गर्नु उचित हुँदैन।

सप्तकोशीको यो दुर्घटनाले एउटा गम्भीर सन्देश दिएको छ—दुर्घटनापछि उद्धार गर्नु आवश्यक छ, तर दुर्घटना हुन नदिनु अझ महत्वपूर्ण हो। तीन जनाको मृत्यु र तीन जनाको बेपत्ताले निम्त्याएको पीडालाई केवल क्षणिक समाचार बनाएर बिर्सने हो भने यस्ता घटनाबाट सिक्ने अवसर पनि गुम्नेछ। अबको आवश्यकता घटनाको विवरण सार्वजनिक गर्नु मात्र होइन, नदीमा यात्रु सुरक्षा सुनिश्चित गर्ने व्यवस्था प्रभावकारी बनाउनु पनि हो। नागरिकको जीवन जोखिममा परेपछि मात्रै राज्यका नियामक निकाय सक्रिय हुने अवस्था अन्त्य हुनुपर्छ।